Uitreiking Röntgenplaquette in Lennep-Remscheid 2008
Op 18 april 2008 vond de jaarlijkse (nu 95e) uitreiking plaats van de Röntgenplaquette in Lennep-Remscheid, de geboorteplaats van Röntgen en plaats van het Röntgenmuseum. Vroeger hebben al diverse Nederlanders deze hoge onderscheiding ontvangen, o.a. Van der Plaats en Ziedses des Plantes. Nu viel de eer te beurt aan prof.dr. Willi Kalender.
Willi Kalender is een slanke atleet en een bevlogen wetenschapper en technicus. Hij studeerde medicijnen en fysica in Duitsland en Amerika, begon zijn carrière bij Siemens en ontwikkelde daar vele medisch-fysische projecten, o.a. DEXA en spiraal-CT. Tegenwoordig is hij hoogleraar medische fysica, heeft een staf van 60 wetenschappers, een enorme productie aan artikelen en boeken, en begeleidt 32 startende medische bedrijfjes in het grote gebouw van IZMP te Erlangen.
Zoals ieder jaar vond de ceremonie plaats in het Röntgen Gymnasium in Lennep. Een prachtige oude school in Jugendstil met een grote aula. Om 11 uur begon een concert op orgel en dwarsfluit van Telemann en Eben. Dan de laudatie door prof.dr. Werner Bausch uit Erlangen.
Kalender startte zijn voordracht met een leuke anekdote: hij werd in zijn beginperiode geroepen naar de radiologieafdeling van prof. Bausch, omdat de CT-scanner kapot was. Hij kwam ’s ochtends vroeg aan. Geen radioloog, maar wel een laborante. Hij zegt: “Hallo, ich bin Willi von Siemens”. De laborante draait zich langzaam om en zegt: “Ach ja, mein Kühlschrank ist auch von Siemens, und der ist auch kaputt!”
Kalenders voordracht ging over ‘CT und Strahlendosis’ (Figuur 1). Kalender is de uitvinder van de spiraal-CT. CT gebruikt uiteraard röntgenstraling. De ouderwetse CT met veel dunne coupes, die één voor één gemaakt werden, gaf een hoge stralendosis. Kalender had bedacht dat je dat kon oplossen met spiraal-CT. Bijkomende voordelen waren dat het scannen sneller gaat en dat de patiënt niet verplaatst hoeft te worden. Er waren echter grote technische problemen. Hij liet brieven zien van technische voormannen van andere firma’s, waarin stond dat spiraal-CT de beste methode was om artefacten te veroorzaken en daarom niet ontwikkeld moest worden. Kalender is erin geslaagd dat probleem op te lossen door Z-interpolatie.
Figuur 1 Professor Willi Kalender, winnaar van de Röntgenplaquette 2008 houdt zijn lezing in het Gymnasium te Lennep.
Verder zat zijn voordracht vol wetenswaardigheden en humor. Bij CT-calciummeting in de coronairarteriën ontvangt de patiënt 3 mSv, bij contrast-coronairangiografie 10 mSv; tijdens een PET-scan 6,3 mSv. Iedereen ontvangt van moeder natuur uit de kosmos en de bodem jaarlijks 3 mSv. Hij liet de bekende curve zien van de morbiditeit en fataliteit van stralingsdosis: bij hoge waarden is dat goed bekend van Hiroshima en Tsjernobyl, maar bij lage waarden wordt de curve in een rechte lijn doorgetrokken bij wijze van extrapolatie, terwijl er misschien wel een drempelwaarde is waarbij de curve meteen al naar 0 valt. Hij heeft eenzelfde curve gemaakt voor wijn: bij hoge waarden is het bewezen onveilig en geeft het hoofdpijn en een kater; bij lage waarden zou het minder gevaarlijk zijn maar corrigeerde hij de curve, omdat aannemelijk is dat één glaasje goed voor het humeur, de bloedvaten en de gezondheid is. Ook haalde hij een gezegde van Paracelsus aan in meerdere talen. Met de ogen op ons gericht, en zeggende dat er gasten uit Holland zijn, toonde hij deze zin op dia ook in het Nederlands: ‘De dosis bepaalt of een medicijn vergif wordt’.
Verder zat zijn voordracht vol wetenswaardigheden en humor. Bij CT-calciummeting in de coronairarteriën ontvangt de patiënt 3 mSv, bij contrast-coronairangiografie 10 mSv; tijdens een PET-scan 6,3 mSv. Iedereen ontvangt van moeder natuur uit de kosmos en de bodem jaarlijks 3 mSv. Hij liet de bekende curve zien van de morbiditeit en fataliteit van stralingsdosis: bij hoge waarden is dat goed bekend van Hiroshima en Tsjernobyl, maar bij lage waarden wordt de curve in een rechte lijn doorgetrokken bij wijze van extrapolatie, terwijl er misschien wel een drempelwaarde is waarbij de curve meteen al naar 0 valt. Hij heeft eenzelfde curve gemaakt voor wijn: bij hoge waarden is het bewezen onveilig en geeft het hoofdpijn en een kater; bij lage waarden zou het minder gevaarlijk zijn maar corrigeerde hij de curve, omdat aannemelijk is dat één glaasje goed voor het humeur, de bloedvaten en de gezondheid is. Ook haalde hij een gezegde van Paracelsus aan in meerdere talen. Met de ogen op ons gericht, en zeggende dat er gasten uit Holland zijn, toonde hij deze zin op dia ook in het Nederlands: ‘De dosis bepaalt of een medicijn vergif wordt’.
Vervolgens kregen we een rondleiding door het Röntgenmuseum (Figuur 2) (www.roentgen-museum.de). Het staat nog altijd naast Röntgens geboortehuis (waar de bibliotheek is) en wordt enorm uitgebreid. Technisch directeur Busch leidde ons rond. Algemeen directeur is Hennig. De grote prachtig overkoepelde kelders onder het eeuwenoude pand zijn nu bij het museum getrokken. Hier bevindt zich een hypermodern digitaal centrum. Met een druk op een knop kan men alles opzoeken. Er zijn ook grote platen en foto’s, o.a. gemaakt door Röntgen zelf, op zijn vakanties in Zwitserland.
Figuur 2 Het Röntgenmuseum aan de Schwelmerstrasse te Lennep blijft van buiten onveranderd, maar ondergaat binnen een digitale metamorfose en is een bezoek dubbel en dwars waard!
De burgemeester van Lennep, Beate Wilding, vertelde ons dat de renovatie van het Röntgenmuseum in Lennep – met een totale begroting van 2,5 miljoen euro – voorlopig geholpen is met 450.000 euro van Siemens en 80.000 van de gemeente. De renovatie is nog lang niet klaar, maar wij, als bezoekers, waren diep onder de indruk van de huidige situatie. We gaven haar en prof. Kalender en de directeuren Hennig en Busch een koffiebeker met het portret van Röntgen op het Gunninghuis in Utrecht. Wij raden iedereen aan, dit prachtige museum in Lennep te bezoeken!
De burgemeester van Lennep, Beate Wilding, vertelde ons dat de renovatie van het Röntgenmuseum in Lennep – met een totale begroting van 2,5 miljoen euro – voorlopig geholpen is met 450.000 euro van Siemens en 80.000 van de gemeente. De renovatie is nog lang niet klaar, maar wij, als bezoekers, waren diep onder de indruk van de huidige situatie. We gaven haar en prof. Kalender en de directeuren Hennig en Busch een koffiebeker met het portret van Röntgen op het Gunninghuis in Utrecht. Wij raden iedereen aan, dit prachtige museum in Lennep te bezoeken!
De Historische Commissie
