Opleiding Radiologie

Tot 1 juli 2015 gold het HORA opleidingsplan, na die datum is het CORONA opleidingsplan in werking getreden. Alle regelgeving omtrent opleidingen tot medisch specialist, inclusief de opleiding Radiologie, treedt pas in werking na goedkeuring door het College Geneeskundig Specialismen.

Algemeen
Vanaf 1 juli 2015 is de geïntegreerde opleiding (nucleaire geneeskunde en radiologie) van start gegaan. De nieuwe, competentiegerichte opleiding is ook wel bekend als de Corona opleiding (Commissie Opleidingsintegratie RadiOlogie – NucleAire geneeskunde). Er is gekozen voor radioloog als naamgeving voor de nieuwe specialist 2020. Het is internationaal bekend en praktisch. Bovendien betekent radiologie volgens de Van Dale ‘wetenschap van de radioactiviteit’ en volgens Merriam-Webster ‘a branch of medicine that uses some forms of radiation (such as X-rays) or radioactive material in the diagnosis and treatment of diseases’.

Common trunk
De opleiding radiologie is opgebouwd uit twee delen. De eerste 2,5 jaar bestaat uit een common trunk. Dit is het algemeen deel van je opleiding. In de meeste ziekenhuizen is dit orgaangericht. De thema’s die aan bod komen zijn abdomen, cardiothoracaal, neuro-hoofd/hals, musculoskeletaal, mammo, interventie, kinderradiologie en nucleaire geneeskunde.
Gaandeweg leer je dus alle modaliteiten kennen: conventionele röntgenfoto's, echografie, CT, MRI, doorlichting, PET-CT en nog veel meer.

Differentiatie
De laatste 2,5 jaar van je opleiding is de differentiatiefase. Een differentiatie is een aandachtsgebied dat de aios kiest in de differentiatiefase om hem of haar voor te bereiden op een carrière waarin een belangrijk deel van zijn of haar tijd aan de betreffende differentiatie wordt besteed. In de Corona-opleiding zijn er 8 differentiaties. Iedereen moet een differentiatie kiezen. Je kan zowel voor 1 als 2 richtingen kiezen, samen maximaal 1,5 jaar. De differentiaties die anderhalf jaar in beslag nemen zijn nucleaire geneeskunde, abdomen-, cardiothoracale en interventieradiologie. De differentiaties van 1 jaar zijn neuro-hoofd/hals en MSK. Er zijn nog kortere differentiaties van een half jaar voor kinder- en mammoradiologie. Een gedeelte nucleaire geneeskunde is geïntegreerd in een aantal van de differentiaties. Voor abdomen en cardiothoracaal is dit 4 van 18 maanden, bij MSK 3 van 12 maanden.

Fellowship
Een opleiding waarbij een erkende radioloog voor een vastgestelde deeltijd gedurende 2 jaar zich verder kan specialiseren in een differentiatie. Indien het fellowship aansluit op dezelfde differentiatie wordt het fellowship in principe een jaar korter.

Opleidings- en onderwijsregio’s (OOR)
De OOR is een regionaal netwerk dat bestaat uit een UMC en opleidingsziekenhuizen die onderling samenwerken ten behoeve van het (continuüm tussen het) initiële geneeskunde onderwijs en de medisch specialistische vervolgopleidingen. De opleiding
Radiologie is te volgen in een opleidingsafdeling van een van de 8 verschillende Onderwijs en Opleidingsregio's (OOR):
OOR Amsterdam AMC: AMC, Spaarne Gasthuis Haarlem, OLVG
OOR Amsterdam VU: VUmc, NWZ Alkmaar, Sint Lucas Andreas Ziekenhuis
OOR Groningen: UMCG, Deventer ziekenhuizen, MST Enschede, ZGT Almelo, Isala Zwolle
OOR Leiden: LUMC, MC Haaglanden, HAGA
OOR Zuid Oost Nederland (ZON): MUMC Maastricht, Zuyderland MC Heerlen, Catharina Ziekenhuis Eindhoven
OOR Nijmegen: Radboud UMC Nijmegen, Jeroen Bosch Ziekenhuis, Rijnstate Arnhem
OOR Rotterdam: Erasmus MC, Albert Schweitzer Ziekenhuis Dordrecht, ETZ Tilburg, Maasstad ziekenhuis
OOR Utrecht: UMC Utrecht, St. Antonius Nieuwegein, Gelre Apeldoorn, Meander MC Amersfoort

Gedurende je opleiding is er een aantal vastgelegde onderwijsmomenten

Blokonderwijs (RCO)
Sinds 2010 wordt er binnen de OOR regionaal cursorisch onderwijs, ook wel bekend als het blokonderwijs, gegeven voor de aios in de common trunk. Dit onderwijs is verplicht. Informatie over studiestof is te vinden in de studiegids. Data en locaties worden voor ieder OOR afzonderlijk geregeld door het onderwijssecretariaat van het UMCU.

Landelijk differentiantenonderwijs
Het landelijk differentiantenonderwijs zal in 2020 voor alle differentiaties worden uitgerold. Eerder is dit voor een aantal differentiaties (o.a. Interventie en Nucleaire Geneeskunde) succesvol geimplementeerd. Het landelijk differentiantenonderwijs wordt georganiseerd door het onderwijssecretariaat van het UMCU.

Stralingscursus (IRS)
Tevens volg je in het eerste of tweede jaar de IRS cursus (stralingsonderwijs). Dit neemt inclusief tentamen ongeveer een maand in beslag.

Cursus Beeldvormende Technieken (BVT)
Deze cursus wordt eveneens binnen de OOR gegeven in het tweede en derde jaar. Tijdens deze cursus komt de technische achtergrond aan bod. BVT-vragen maken onderdeel uit van de Voortgangstoets, die 2x per jaar gehouden wordt.

Artificial Intelligence (AI)
Machine Learning en Artificiele Intelligentie zijn belangrijke onderwerpen in de radiologie en verdienen breed aandacht. Voor geïnteresseerden, die zich willen verdiepen in dit onderwerp vanuit praktisch radiologisch perspectief, is het soms moeilijk door de bomen het bos te zien. Om aan deze behoefte tegemoet te komen, heeft de commissie BVT een lijst AI resources samengesteld met artikelen, boeken en websites met educatief materiaal van hoge kwaliteit.

Sandwichcursus (SWC)
De sandwichcursus is een tweedaagse cursus die 3 keer per jaar wordt gehouden. Vooralsnog wordt de cursus in 2 blokken van 2 dagen gehouden (dinsdag/woensdag en donderdag/vrijdag). Elke cursus wordt georganiseerd door twee secties. In de differentiatiefase is de aios verplicht deel te nemen aan twee van de drie Sandwichcursussen per jaar (naar keuze), de derde is facultatief.

Ziekenhuis
In iedere kliniek is er de dagelijkse bespreking, het heilig (half)uur. Het moment en de indeling verschilt per kliniek en per regio. 
De meeste ziekenhuizen hebben daarnaast hun eigen onderwijsschema, dat nog wordt aangevuld door refereeravonden, ook op regionaal niveau. Landelijk zijn er cursussen vanuit de vereniging, de zogenaamde sandwichcursussen, vanaf het vierde jaar verplicht. 

Juniorsectie
De juniorsectie organiseert daarnaast jaarlijks twee cursusdagen, in het voorjaar de Siemens aiosdag en in het najaar een aiosdag met wisselende sponsoren.

Toetsing
Twee keer per jaar worden alle aios door middel van de Voortgangstoets getoetst op hun kennis van alle facetten van de radiologie. Naast de landelijke toetsing ben je verplicht per jaar een minimaal aantal KPB’s (Korte Praktijk Beoordeling), OSATS (Objective Structured Assessment of Technical Skills), 2 CAT’s (Critically Appraised Topic) en andere feedbackmomenten te verzamelen.

Stralingsbescherming
De basiscursus stralingshygiëne is verplicht (SB/Opleidingsplan Corona 8.2.2) voor elke aios en wordt jaarlijks in september in Leiden gehouden. Differentianten interventieradiologie of nucleaire geneeskunde en moleculaire radiologie moeten daarnaast nog een aanvullende cursus (SB/Opleidingsplan Corona 8.3.4) volgen, die periodiek zal worden georganiseerd. Het is de verantwoordelijkheid van de aios en de opleider om ervoor te zorgen dat alle noodzakelijke cursussen stralingshygiëne zijn gevolgd en het bijbehorende examen met goed gevolg is afgelegd voordat de opleiding voltooid is (C-formulier getekend wordt).

Wetenschap
Tijdens je opleiding ben je verplicht om ten minste één voordracht voor een wetenschappelijke vergadering en/of publicatie van een artikel te verzorgen. Kijk voor de specifieke eisen van een differentiatie in het opleidingsplan!  

Radiologendagen
Jaarlijks vinden in mei de Radiologendagen plaats. Gedurende deze twee dagen wordt wetenschappelijk onderzoek gepresenteerd en brengen (buitenlandse) sprekers de bezoekers op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in de radiologie.
Aangezien het een wetenschappelijk congres betreft, is het voor aios verplicht om hier minimaal 3x in de opleiding naar toe te gaan.

Visitatie
Een opleidingsvisitatie is bedoeld om de kwaliteit van de opleiding tot radioloog te bewaken en indien nodig te verbeteren. De visitatie is dan ook de uitermate geschikt om verbeterpunten in een opleiding aan te geven. Zowel de aios als de opleiders kunnen baat hebben bij een goede visitatie.
Niet alleen directe opleidingszaken zoals bijvoorbeeld onderwijs, continuïteit van supervisie en dienstenroosters worden besproken tijdens een visitatie, maar ook indirecte zaken als beschikbaarheid van een arts-assistentenkamer op de afdeling met voldoende computers kunnen aan de orde komen. 
Door een visitatie kunnen dit soort zaken aan het licht worden gebracht en kunnen deze punten in een visitatierapport als voorwaarden, zwaarwegend advies of aanbeveling worden genoemd voor een volgende visitatie. Op die manier hebben aios en opleiders samen een manier in handen om zaken af te dwingen binnen een ziekenhuis die de opleiding ten goede zullen komen.

Erkenningsaanvraag
Voorafgaand aan de visitatie worden de erkenningsaanvragen I en II ingediend door de opleider tezamen met de opleidingsinrichting. In de erkenningsaanvraag wordt de (beoogd) opleider, plaatsvervangende opleider en de opleidingsinrichting gevraagd of voldaan wordt aan de erkenningseisen zoals die zijn geformuleerd in het Kaderbesluit en het specifiek Besluit. Bij goedkeuring van deze erkenningsaanvragen door de RGS kan de visitatie plaatsvinden. De RGS is het overkoepelend orgaan dat het uiteindelijke visitatierapport beoordeelt en een (nieuwe) opleidingserkenning verleent. Het staat de visitatiecommissie vrij om voorafgaande aan de visitatie bij de opleider aanvullende informatie op te vragen 
zoals een jaarverslag of andere gegevens betreffende de praktijkvoering, documenten die ter inzage beschikbaar moeten zijn, een door de individuele aios ingevulde vragenlijst, of eventuele andere informatie die voor toetsing van het vakinhoudelijke deel van de opleiding door de visitatiecommissie noodzakelijk is.

Voorbereiding
Een goede voorbereiding door aios en de opleidersgroep gezamenlijk is belangrijk. De aios moeten van de opleider de gelegenheid krijgen de erkenningsaanvragen vooraf in te zien. Het is verstandig de visitatie met de aios onderling voor te bespreken en goed te bedenken wat de sterke punten zijn van de opleiding en welke zaken verbeterd moeten worden. Je kunt de opleider verzoeken een kopie van het ingevulde visitatiewerkdocument naar de aios te sturen. Dit werkdocument wordt door de visitatiecommissie ook als leidraad gebruikt voor het gesprek en het visitatieverslag. Daarnaast is het goed om samen met de opleidersgroep hun verwachtingen ten aanzien van de visitatie te bespreken. 
Een interne proefvisitatie zoals deze in sommige klinieken plaatsvindt, is een goede voorbereiding op de echte visitatie. De sterke punten en verbeterpunten kunnen zo van tevoren besproken worden.

De visitatie
De visitatiecommissie krijgt de erkenningsaanvragen deel I en II, de op- en aanmerkingen van een eventuele vorige visitatie en de aanvullende informatie van de betreffende afdeling voor de visitatie toegestuurd. 
Gedurende de dag van de visitatie worden er gesprekken gevoerd met de opleidingsgroep, de Raad van Bestuur, afgevaardigden van de Centrale Opleidingscommissie en het stafbestuur en de aios. Als er eerder een instellingsvisitatie heeft plaatsgevonden, vindt er een afgeslankte visitatie plaats en voert de PVC geen gesprekken met de Centrale Opleidingscommissie en de Raad van Bestuur, omdat deze gesprekken al tijdens de instellingsvisitatie hebben plaatsgevonden. Het gesprek met de aios, dat vertrouwelijk is, wordt als een van de belangrijkste gesprekken van de visitatie gezien omdat juist de ervaring van de mensen die zelf opgeleid worden essentieel is om de opleiding goed te kunnen evalueren.

Na de visitatie
Na de visitatie wordt door de visitatiecommissie aan de hand van het visitatiewerkdocument een visitatierapport gemaakt. Dit bestaat uit de verslagen van alle gevoerde gesprekken van die dag. Deze worden naar de verschillende gesprekspartners gestuurd ter inzage en goedkeuring. 
Het verslag van het gesprek met de aios wordt dus eerst naar de aios gestuurd. Dit verslag krijgen de opleiders zelf niet onder ogen. Zij krijgen het complete visitatierapport pas te zien nadat alle verslagen zijn samengevoegd en het visitatierapport conclusies, eventuele aanbevelingen, zwaarwegende adviezen en/of voorwaarden bevat. Het visitatierapport wordt besproken in de vergadering van de PVC (plenaire visitatiecommissie).
Na goedkeuring in deze vergadering wordt het definitieve visitatierapport naar de RGS gestuurd. De RGS zal vervolgens op grond van het rapport een uitspraak doen over de verdere opleidingserkenning van de betreffende kliniek. Mocht de opleidingsgroep niet akkoord gaan met de voorgenomen beslissing van de RGS dan is er de mogelijkheid om in beroep te gaan.

Op de site van CGS vindt u alle relevante informatie en documenten: het Kaderbesluit, het Specifiek Besluit en CORONA-Opleidingsplan, het Competentieprofiel voor opleiders en supervisoren van een opleidingsgroep en een Modelinstructie aios/anios werkzaam in een zorginstelling. Ook de oude regelgeving (waaronder het HORA opleidingsplan) is daar terug te vinden.